آشنایی با گودریدز

آشنایی با گودریدز

سلما کشاورزیان^*

با رشد سریع و چشمگیر محبوبیت کتابداری مجازی و الکترونیکی و فعالیت‌های توسعه‌ای در کتابخانه‌ها به‌ویژه پس از معرفی اطلس کتابداری نوین[1] توسط لانکس که مفهوم کتابداری را به عنوان سرگرمی و بقای جوامع عنوان کرد، مطالعات فراوانی در سنوات اخیر بر روی بازبینی و بازنگری فعالیت‌های مشاورۀ خوانندگان[2] و آموزش خواندن و مطالعه در رشتۀ علم اطلاعات و کتابداری[3] صورت پذیرفته است[1].

تعریف معمول مشاورۀ خوانندگان ارائۀ خدمات مشاوره‌ای و پیشنهادی از سوی کتابخانه‌ها و کتابداران مجازی (الکترونیکی) به خوانندگان برای مطالعۀ آتی آن‌ها بر اساس علائق، ذائقه و حوصله‌شان است[2].

مفهوم مشاورۀ یکپارچه (تلفیقی)[4] که در قالب آن کتابداران از تمامی مجموعه‌های موجود در کتابخانه جهت تسهیل دستیابی مراجعان به منابع بهره می‌برند، در دو دهۀ اخیر حتی مباحث مشاورۀ بازی‌های رایانه‌ای، فیلم‌ها و موسیقی را نیز در برگرفته است[3].

درهرصورت با پیشرفت چشمگیر فنّاوری، علاقه‌مندان به مطالعه نیز به استفاده از ابزار این عصر روی آورده‌اند و اگر کتابخانه‌ها و کتابداران همچنان به شیوه‌های سنّتی خود در امر مشاورۀ خوانندگان پافشاری کنند، بعید نیست که در آیندۀ نزدیک جایگاه خود را در میان مراجعان کنونی‌شان نیز از دست بدهند[4]. لذا، در این نوشتار وب‌سایت گودریدز[5] به عنوان معروف‌ترین سامانۀ مجازی مشاوره خوانندگان معرفی شده است.

بررسی و ارزیابی وب‌سایت گودریدز

فرض بر این است که کتابداران با تمامی کتاب‌ها آشنایی دارند، درنتیجه می‌توانند توصیه‌هایی ارائه کنند، کتاب‌های جدید را به اشتراک بگذارند و تمامی آثار جالب و جدید را به کاربران معرفی کنند. تنها مشکل اینجاست که زمان لازم برای خواندن تمام این کتاب‌های فوق‌العاده خوب وجود ندارد؛ بنابراین، کتابداران باید راه دیگری بیابند تا بتوانند بدون مطالعۀ کتاب‌ها، آن‌ها را به دیگران توصیه کنند[5].

بهترین راه برای انجام این کار، استفاده از وب‌سایت‌هایی است که کتاب‌های متنوع را معرفی می‌کنند. شما می‌توانید از طریق افرادی که این کتاب‌ها را خوانده‌اند، به اجمال کتاب‌ها را مرور کنید. وب‌سایت مشاورۀ خوانندگان گودریدز یکی از محبوب‌ترین وب‌سایت‌های بررسی کتاب بر روی اینترنت است (جالب است بدانید که این سایت آن‌قدر مشهور و محبوب شد که در نیمۀ سال 2013 شرکت آمازون آن را در ازای مبلغی نامعلوم، خرید و در مالکیت کامل خود درآورد). فهرست‌سازی کتاب این برنامه نیز باورنکردنی است.

سایت گودریدز در سال 2007 توسط دو کارآفرین حوزۀ فنّاوری اطلاعات (آی‌.تی) با سرمایۀ شخصی بنیان‌گذاری شد. در سال 2008 توسط «فرشتگان سرمایه‌گذاری»[6] حمایت شد و طی این سال‌ها فعالیت رسمی و بدون وقفه دارد.

خوانندگان ایرانی در این سامانه کم نیستند و کتاب‌های فارسی هم در آن معرفی و تبلیغ شده‌اند. ایرانیان تقریباً از سال 2010 در آن حضور یافته‌اند. مشکل اساسی این وب‌سایت برای نویسندگان ایرانی این است که نام نویسنده باید به زبان انگلیسی باشد تا تأیید شود.

شما می‌توانید از طریق این برنامه مشاهده کنید که دوستان‌تان در حال خواندن کدام کتاب‌ها هستند و چه کتاب‌هایی را توصیه می‌کنند و یا کتابی را که در حال مطالعۀ آن هستید، خوانده‌اید یا می‌خواهید بخوانید معرفی کنید.

گودریدز یک سامانۀ کاملاً حرفه‌ای و موفق در زمینۀ مشاورۀ خوانندگان است، زیرا بسیاری از کتابداران، نویسندگان، مترجمان، مدرّسان و سایر متخصصان مطالعه در ظهور و بقای آن نقش اساسی ایفا می‌کنند. تعامل این وب‌سایت بسیار غنی، متنوع، سرگرم‌کننده، بدون واسطه و محدود نشده است[6].

این وب‌سایت که شبکۀ اجتماعی مجازی نیز محسوب می‌شود، با فراهم کردن زمینۀ بحث بر روی کتاب‌ها و با محوریت مشاورۀ آنلاین خوانندگان، اطلاعات را با سرعت زیاد و با مشارکت غیرهمزمان بدر اختیار مراجعان می‌گذارد.

به‌طوری‌که خوانندگان می‌توانند هویت خود را حفظ کنند، به صورت آزادانه عقیده خود را مطرح سازند، و این بخت را داشته باشند که در مورد هر تعداد کتاب که دوست دارند، به طور همزمان مباحثه کنند و به پیشنهاد‌ها و سلایق خوانندگان دیگر اعتماد کنند.

هم‌اکنون بسیاری از کتابداران و کتابخانه‌های سراسر جهان در وب‌سایت گودریدز حساب کاربری ساخته‌اند و در آن فعالیت می‌کنند. آن‌ها از این طریق مهارت‌ها و دانش خود را از کتاب‌ها افزایش داده، زبان مورد استفاده توسط کاربران برای توصیف کتاب‌ها را می‌آموزند، مهارت ارائۀ خدمات مشاورۀ خواندن را در میز مراجعه فرامی‌گیرند و با روش ارزیابی علائق خوانندگان و فرآیند انتخاب کتاب برای آن‌ها آشنا می‌شوند[7].

در این وب‌سایت که از نوع کاتالوگ و انجمن است، می‌توان گروه‌هایی ساخت و با آنان در مورد کتاب‌ها، ژانرهای مختلف ادبی و نشریات گفت‌وشنود کرد.

این در حالی است که گودریدز به‌جز وب‌سایت، با استفاده از «اَپ»های موبایلی در پلتفرم‌های اندروید و آی. او. اس[7] نیز در دسترس است و می‌توان با حساب‌های دیگر شبکه‌های اجتماعی به آن وارد شد یا رایگان در آن ثبت‌نام کرد.

در همان صفحۀ ورودی، گودریدز به شما گوشزد می‌کند که این سایت از آن چه کسانی است و اینکه ناشران و نویسندگان با عضویت در آن می‌توانند کتاب‌های خود را به بیش از چهل میلیون کاربر معرفی و برای آن‌ها تبلیغ کنند.

این سایت دارای یک الگوریتم توکار است (بر اساس مفاهیم هوش مصنوعی و هوش ماشین‌های یادگیرنده) که بر اساس کتاب‌هایی که شما لایک کرده، امتیاز یا رتبه داده یا در گذشته خوانده یا پیشنهاد داده‌اید، می‌آموزد که سلیقۀ شما چیست و کدام کتاب‌ها را دوست دارید و آن‌ها را به صورت خودکار به شما معرفی کرده و پیشنهاد می‌کند.

بر اساس تجربیات به نظر می‌رسد که این الگوریتم در حال حاضر چندان باهوش نیست. پس از ورود به گودریدز با جریان داده‌ها[8] به شکل فیس‌بوک روبه‌رو می‌شوید و پرسش‌های گوناگونی در ذهنتان شکل می‌گیرد:

گودریدز به چه کار می‌آید و چه کار می‌توان در آن کرد؟ پاسخ این است که گودریدز جامعه‌ای است مجازی برای کتاب‌خوانان و کتاب‌دوستان که هر لحظه در آن کتابی معرفی می‌شود و به کتاب‌ها امتیاز می‌دهد. هر کاربر در آن یک قفسۀ شخصی کتاب دارد و می‌تواند به آن کتابی بیفزاید، نگهداری کند و به دیگران پیشنهاد کند.

کاربران در هر سال در رأی‌گیری شرکت می‌کنند تا کتاب منتخب سال را انتخاب و به این واسطه کتاب و نویسندۀ آن را مشهور کنند. در این وب‌سایت می‌توان دوست‌یابی کرد و دوستان شما با امتیاز دادن به کتاب‌ها و توصیه‌هایشان در برگزیدن کتاب خوب به شما کمک می‌کنند.

امکان پیام‌رسانی در این شبکۀ اجتماعی فراهم شده است و شما مستقیماً می‌توانید به دوست دیگری پیامی بفرستید یا پیامی از او دریافت کنید. حتی نویسنده‌ها از امکان تولید خبرنامه و پیام‌رسانی گروهی برای آگاه‌سازی دیگران از رویدادهای نشر خود برخوردارند. از طرف دیگر می‌توان با سرگذشت نویسنده‌ها روبه‌رو شد و کتاب‌های آن‌ها را بررسی کرد و فهمید دیگر خوانندگان در مورد آن کتاب چه گفته‌اند.

کاربران به کتاب‌هایی که خوانده‌اند، امتیاز می‌دهند و می‌گویند کتاب جالبی که در آینده خواهند خواند، کدام است. پس از خواندن کتاب، نقد و نظرهایشان را در مورد آن در قسمت نظرها[9] یا در گروه‌ها می‌نویسند.

گودریدز مستقیماً به فیس‌بوک و توییتر کاربران متصل می‌شود و با اجازۀ آن‌ها، کارهای انجام گرفته در سایت را با دیگر دوستان کاربران (دوستانی که ممکن است در گودریدز حضور نداشته باشند) در شبکه‌های اجتماعی دیگر، همسان و به‌روز می‌کند.

در گودریدز برای نویسندگان صفحه‌ای اختصاصی تولید می‌شود که در آن اطلاعات نویسنده (همچون سرگذشت جامع، عکس، نشانی سایت، نشانی توییتر و …) آورده شده تا آن‌ها بهتر شناخته شوند و راه‌های ارتباطی با نویسنده به شکل کامل در اختیار بازدیدکننده‌ها قرار بگیرد.

دوستداران نویسنده‌ها می‌توانند به دو روش «دوست»[10] یا «دنبال‌کننده»[11] همیشه با نویسندۀ محبوب خود همراه باشند. این مهم در صورتی است که نویسنده در سایت پذیرفته و به او نشان گودریدز اعطا شده باشد. متأسفانه هنوز تعداد انگشت‌شماری از نویسندگان ایرانی در آن رسماً پذیرفته شده‌اند، هرچند که پذیرش نویسنده بسیار راحت‌تر از چند سال پیش شده است.

همچنین، کاربرانی که به نوشتن علاقه دارند می‌توانند با عضویت در انجمن‌های ادبی مختلف که هریک ژانرِ خاص خود را پوشش می‌دهند، قلم بزنند. در این فضا دیگران نیز با نظر دادن دربارۀ شیوۀ نوشتن و ادبیات کاربران می‌توانند به رشد و بالندگی نویسندگی به صورت کلّی کمک کنند. نوشتن آزمون‌های کوچک برایِ هر کتاب به صورت جداگانه از دیگر امتیازات این شبکۀ اجتماعی است.

اعضا می‌توانند به صورت فعال پس از خواندنِ کتاب، در باب محتوا و یا سیر داستان سؤالات گوناگونی طرح کنند. این سؤالات می‌تواند دیگران را نسبت به عناصر اصلی داستان بیشتر از قبل متوجه کند؛ به‌عبارت‌دیگر، با توجه به این آزمون‌ها، نگاه مخاطب نسبت به روند شکل‌گیری داستان و ویژگی‌های آن حساس‌تر می‌شود. هر کتاب – در صورت ثبت توسط ناشری که حقوق نشر آن را در اختیار دارد – صفحه‌ای ویژه دارد که در آن تصویر جلد کتاب و مشخصات فیپای آن درج شده و کاربران با ورود به آن می‌توانند همه‌چیز را در مورد آن کتاب بخوانند و بدانند؛ از امتیاز کتاب گرفته تا امتیاز نویسنده.

این صفحه به صفحۀ نویسنده لینک شده و می‌توان هم مشخصات کتاب و هم مشخصات نویسنده را رؤیت کرد. گاهی به انتخاب ناشرِ کتاب، مختصری از کتاب یا شرحی بر کتاب در این صفحه گنجانده می‌شود و از همین‌جا می‌توان به دیگر آثار نوشته‌شده توسط نویسنده دسترسی داشت.

همچنین می‌توان به کتاب امتیاز داد یا گفت که برای آینده آن را خواهیم خواند. سرگذشت نویسندۀ کتاب و ژانر ادبی یا هنری کتاب نیز قابل مشاهده است. در نهایت، می‌توان با دیگران در مورد آن کتاب گفت‌وگو کرد و از همان‌جا نیز کتاب را سفارش داد و وارد سایت فروشندۀ کتاب شد و آن را به شکل نسخۀ کاغذی و یا الکترونیک خرید. حتی می‌توان کتاب را در شبکه‌های اجتماعی دیگر به اشتراک گذاشت.

از ویژگی‌های دیگر این شبکه، امکانِ یافتن کتاب‌های قدیمی، کتاب‌های ناشران غیررسمی، یا کتاب‌هایی کمتر شناخته‌شده در کنار دیگر کتاب‌های مشهور به زبان‌های گوناگون است.

* کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی و کتابدار کتابخانۀ عمومی شهید هاشمی‌نژاد شهرستان بهشهر (salmak1351@gmail.com).

منابع

1. Lankes, D.R. (2011), the Atlas of New Librarianship, the MIT Press, Cambridge, MA.
2. Dali, K. (2015), Readers’ advisory: can we take it to the next level?, Library Review, Vol. 64 Iss 4/5 pp. 372 – 392.
3. Dali, K. (2015), how we missed the boat: reading scholarship and the field of LIS, New Library World, Vol. 116 Nos 11/12.
4. Brewster, L. (2012), more benefit from a well-stocked library than a well-stocked pharmacy, CILIP Update, Vol. 11 No. 12, pp. 38-41.
5. Tischler, R. (2015), The 8 Best Reader’s Advisory Websites, available at: http://inalj.com/?p=65200.
6. Robinson, J. and Billington, J. (2015), an evaluation of a pilot study of a literature based intervention with women in prison, available at: www.thereader.org.uk/media/111205/FullPrisonReport.pdf (accessed 22 May 2015).
7. Library Juice Academy (Interviewer) and Moyer, J.E. (Interviewee) (2014), Interview with Jessica Moyer [Interview transcript], Library Juice Academy: online Professional Development for Librarians.

[1] Atlas of New Librarianship

[2] Readers’ advisory (RA)

[3] Library and information science (LIS)

[4] Integrated advisory

[5] Goodreads (http://GoodReads.com)

[6] investment angels

[7] IOS

[8] Data Stream

[9] Comment

[10] Friend

[11] Follower

این یادداشت در مجلۀ جهان کتاب به چاپ رسیده است.